Bireyin somut işlemler dönemindeki düşünme biçimi ile soyut işlemler dönemindeki düşünme biçimini şöyle karşılaştırmak olanaklıdır:
Somut İşlemler Dönemi
• Bilinen eşya ve olayların gözlenebilen nitelikleri üzerinde akıl yürütür.
• Düşüncelerini ifade ederken dili kullanır.
• Düşünme süreci gözlemlerle başlar.
• Uzun bir düşünme sürecinde izlenecek yöntemin adım adım verilmesi gerekir.
• Kendi düşünme sürecinin farkında değildir.
• Kendi tutarsızlıklarını göremez.
• Dış gerçeklerle çelişen düşüncelerini nasıl değerlendireceğini bilemez.
Soyut İşlemler Dönemi
• Hipotetik nitelikler, ikinci dereceden ilişkiler ve kuramlar üzerinde akıl yürütür.
• Düşüncelerini ifade ederken dille birlikte dil dışı işaretleri kullanır.
• Düşünme süreci, gözlemlerin yanı sıra hayal edilen olası durumlarla da başlar.
• Uzun bir düşünce sürecini amaç ve araçlar verilmek koşuluyla kendisi planlar.
• Kendi düşünme sürecinin bilincindedir.
• Kendi düşüncelerini eleştirir.
• Bildiği gerçekleri ölçüt alarak kendi yargılarının doğruluğunu sınar.